همگام با وحی ؛ سایت تخصصی گروه علمی تفسیر تنزیلی موسسه تمهید

سایت تخصصی پیرامون مباحث تخصصی تفسیر تنزیلی و مهندسی فرهنگی

همگام با وحی ؛ سایت تخصصی گروه علمی تفسیر تنزیلی موسسه تمهید

سایت تخصصی پیرامون مباحث تخصصی تفسیر تنزیلی و مهندسی فرهنگی

رویکرد تفسیر تنزیلی:
* ارائه تصویری کلی از مهندسی عمیق و دقیق تحول قرآنی از دریچه ی آشنایی با روش حاکم در قرآن؛
* اشاره به توزیع عالمانه و هنرمندانه ی مفاهیم و ارزش های دینی در سراسر آیات قرآن؛
* پرده برداری از ترکیب حکیمانه محتوا و ساختار آیات و سور در جریان نزول تدریجی قرآن؛
* تبیین روشمند نزول کلام وحی در راستای تغییر فرهنگ جاهلی به فرهنگ الاهی؛
* بیان پیوستگی منطقی مفاهیم و معانی قرآنی؛
طبقه بندی موضوعی

گفت و گوی ایبنا با استاد بهجت پور پیرامون تفسیر تنزیلی

 تاریخ انتشار : سه شنبه ۱۷ تیر ۱۳۹۳ ساعت ۰۸:۵۷

خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) ـ محمد آسیابانی: تفسیر تنزیلی قرآن یکی از روش‌های تقریبا جدید تفسیر قرآن است که نسبت به دیگر شیوه‌های تفسیر فواید بیشتری دارد. یکی از مفسرانی که در ایران این شیوه را پیگیری کرده و قواعد آن را نیز در کتاب‌هایی به مخاطبان آموزش داده حجت‌الاسلام عبدالکریم بهجت‌پور است. 

«تفسیر همگام با وحی» از تالیفات بهجت‌پور در حوزه تفسیر تنزیلی است که منتقدان و پژوهشگران بسیاری بر کامل بودن آن به عنوان یکی از منابع در ارایه اصول تفسیر تنزیلی و بیان تاریخچه این نوع از تفسیر و همچنین نقد منابع پیشین در این موضوع، صحه گذاشته‌اند. نویسنده در این کتاب هدف خود از تفسیر به این شیوه را کشف روش قرآن در مهندسی فرهنگی جامعه عصر نزول به عنوان جامعه و الگوی مدل تحول و مهندسی فرهنگی بیان کرده است. 

 «تفسیر تنزیلی: مبانی، اصول، قواعد و فواید» نیز جدیدترین اثر بهجت‌پور است که در زمستان سال گذشته (1392) منتشر شد. با این مفسر قرآن گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه خواهید خواند.

 
مهم‌ترین کار در تفسیر قرآن بر اساس ترتیب نزول سوره‌ها چیست؟
کاری که در ترتیب نزول انجام می‌شود، سازماندهی سوره به گونه‌ای است که در آن فضای تاریخی نزول فهمیده شود. همچنین وقتی سوره‌های کلام خدا را به ترتیب نزول آن مرتب می‌کنید، این کار خود به خود فضاهای نزول را بازسازی می‌کند و مخاطب را در آن شرایط فرهنگی خاص نزول سوره قرار می‌دهد. بنابراین ترتیب نزول، روایات را اصلاح و سبب‌های نزول را نیز بازسازی می‌کند. 

کسانی بر این باور هستند که ترتیب قرآن مجید در زمان پیامبر اسلام مانند قرآن حاضر نبوده است و کلام‌اللهی که در حال حاضر در دست ماست، در زمان خلیفه سوم مرتب شده است. نظر شما در این‌باره چیست؟
قرآنی که اکنون در دست ماست، قطعا همان کلام‌الله مجید است که در نزول تدریجی بر پیغمبر اسلام (ص) نازل شد و البته کاملا نشان می‌دهد که بر بستر اتفاق‌ها و رخدادهایی خاص، خداوند کلام خود و دستورات جهانی‌اش را مطرح کرده است. قرآنی که اکنون ما در محضرش هستیم، همان قرآن نزول تدریجی است. 

آیا قرآنی که در شب قدر بر پیغمبر به صورت کامل و دفعی نازل شد، همان قرآن نزول تدریجی است؟
این مساله محل تردید است. علامه طباطبایی در این باره اعتقاد دارد که قرآن نازل‌شده در شب قدر، قرآنی است که محمل همه مفاهیم و دستورات، بدون اجزا و فصول آن است. 

آیا قرآن فعلی به دستور پیامبر (ص) این‌گونه تنظیم شده است یا خیر؟
پیامبر اسلام (ص) چندین چینش قرآن را دیده اما اظهار نظری درباره آن نکرده بود. با این اوصاف مسلمانان در دوران عثمان سوره‌ها را به شکل فعلی یعنی ــ بجز «فاتحه الکتاب» ــ ابتدا سوره‌های بزرگ، بعد سوره‌های متوسط و در نهایت سوره‌های کوچکتر، تدوین کردند. صحابه پیغمبر نیز قرآن را با چینش خود داشته‌اند. 


یکی از مهم‌ترین پژوهشگران معاصر در موضوع سیر نزول سوره‌ها مهندس مهدی بازرگان است. او با مطالعات مهندسی بر روی قرآن و پذیرش برخی نظریه‌های شرق‌شناسان به ترتیبی رسید که با عنوان «سیر تحول قرآن» در دو جلد منتشر کرد. بازرگان قصد داشت ترتیب نزول تمام آیه‌های قرآن را با طول موج سوره‌ها بسنجد. من در کتابم این روش را نیز نقد کرده‌ام.


کشف ترتیب نزول سوره‌ها از چه راه‌هایی امکان‌پذیر است؟
روایاتی از ائمه اطهار، صحابه و تابعان ــ یعنی شاگردان صحابه ــ به ما رسیده است. از این مجموعه روایی می‌توان از نخستین سوره نازل‌شده تا صدوچهاردهمین آن اطلاع پیدا کرد. در منابع علوم قرآنی این روایات وجود دارد اما غالبا پراکنده است و پیشتر نیز در قالب کتاب مدون نشده‌ بودند. 

ممکن است روش‌های کشف ترتیب نزول را در قالب شیوه‌های پژوهشی خود برای نگارش کتاب‌هایی چون «تفسیر تنزیلی» و «تفسیر همگام با وحی» توضیح دهید؟
من نیز ابتدا هرچه سند تاریخی یا روایی که درباره ترتیب نزول سوره‌ها بود، فراهم کردم و پس از تامل و کار روی آن‌ها در نهایت به 10 روایت مسند رسیدم. بخشی از این 10 روایت متعلق به حضرت امیرالمومنین امام علی(ع)، بخشی متعلق به ابن‌عباس و بخشی هم متعلق به شاگردان ابن‌عباس است.

همچنین مجموعه‌ای دیگر از روایت‌ها و مکتوبات را که ادعا شده سندش موجود است اما نویسنده نیازی به ذکر سند ندیده، فراهم آوردم و بررسی کردم. این روایت‌ها چهار عنوان است؛ یکی متعلق به امام جعفر صادق (ع)، یک روایت متعلق به ابن‌عباس و دو روایت هم از تابعین است. در طول تاریخ نیز عده‌ای از محققان بر این مساله کار کرده و مجموعه اسناد روایی را دیده بودند. «تفسیر خازن علاالدین بغدادی»، «تفسیر درالمنثور جلال‌الدین سیوطی» و «تفسیر علامه معرفت» از این گونه آثار است. این پژوهشگران هرکدام جدولی نیز برای ترتیب نزول سوره‌ها پیشنهاد داده بودند.

من مجموعه روایات مسند را که 10 عنوان بود به همراه یکی از منابع انتخاب کردم و هرکدام را مورد مقایسه قرار دادم و در ادامه موارد مشترک و موارد اختلاف و جایگاه اختلاف آن‌ها را روشن کردم. همچنین در مقدمه کتاب «تفسیر همگام با وحی» روایات غیرمسند را نیز نقل کرده و آن‌ها را مورد بحث و بررسی قرار دادم. این کار به نظر من کامل‌ترین تحقیق در روایات و اسناد نزول به همراه مقایسه آن‌هاست. 

مهم‌ترین نتیجه شما از این پژوهش‌ها چه بود؟
من از این پژوهش‌ها نتیجه گرفتم که آیاتی که بعدها به سوره‌هایی ملحق شده یا آیاتی جابه‌جا شده باشد، کم و بسیار محدود است. در 45 سوره‌ای که از قرآن تفسیر کردم بسیار کم به آیاتی برخوردم که مربوط
فهم مهندسی کل فرهنگ دینی یا شناخت عناصر فرهنگ دینی از نگاه قرآن مهم‌‌ترین دستاورد تفسیر تنزیلی است. به عنوان مثال بر این اساس متوجه می‌شویم که شرایط جامعه در زمان پیامبر چگونه بود که خداوند شرک را کنار زد و توحید را آورد. یا این‌که متوجه می‌شویم که چه مسیری طی شد تا مردم عدالت‌محور شدند. به‌عبارتی کلیت فرهنگ در آن زمان را خواهیم فهمید و ترتیب مهندسی آن به سمت توحید را نیز متوجه خواهیم شد.
به آن سوره نبودند. همچنین در ضمن تفسیر، شرح کردم که آیات با چه انسجامی کنار هم قرار گرفته‌اند تا تردیدها درباره بریده بریده بودن آیات از نگاه شرق شناسان برطرف شود. 

دیدگاه شرق‌شناسان درباره نزول قرآن چگونه است؟ و آیا شما برای تنظیم جدول نزول سوره‌ها به دیدگاه‌های شرق‌شناسان هم رجوع کردید؟
برای تنظیم جدول ترتیب نزول سوره‌ها نظریه‌های شرق‌شناسان را نیز نگاه کردم. این طیف سه ویژگی را برای ترتیب نزول بیان کرده‌اند؛ تحولات روحی و شخصی پیغمبر، گزاره‌های تاریخی خود سوره‌ها و گزارش‌های بیرونی سوره‌ها. من این موارد را به همراه مطالب و نظریه‌های آن‌ها درباره کرونولوژی یا تاریخنگاری قرآن بحث و بررسی کردم و در نهایت به این نتیجه رسیدم که کار شرق‌شناسان در این حوزه اشتباه است و کاشف حقیقت تاریخی نزول سوره‌ها نیست. 

پژوهش‌های درباره تفسیر تنزیلی ایرانیان در دوران معاصر را نیز دیده‌اید؟
بله. یکی از مهم‌ترین پژوهشگران معاصر در موضوع سیر نزول سوره‌ها مهندس مهدی بازرگان است. او با مطالعات مهندسی روی قرآن و پذیرش برخی نظریه‌های شرق‌شناسان به ترتیبی رسید که با عنوان «سیر تحول قرآن» در دو جلد منتشر کرد. بازرگان قصد داشت ترتیب نزول تمام آیه‌های قرآن را با طول موج سوره‌ها بسنجد. من در کتابم این روش را نیز نقد کرده‌ام. 

در نهایت به نظر شما مهم‌ترین دستاورد تفسیر تنزیلی چیست؟
فهم مهندسی کل فرهنگ دینی یا شناخت عناصر فرهنگ دینی از نگاه قرآن مهم‌‌ترین دستاورد تفسیر تنزیلی است. به عنوان مثال بر این اساس متوجه می‌شویم که شرایط جامعه در زمان پیامبر چگونه بود که خداوند شرک را کنار زد و توحید را آورد. یا این‌که متوجه می‌شویم چه مسیری طی شد تا مردم عدالت‌محور شدند. به‌عبارتی کلیت فرهنگ در آن زمان را خواهیم فهمید و ترتیب مهندسی آن به سمت توحید را نیز متوجه خواهیم شد. 

«تفسیر تنزیلی: مبانی، اصول، قواعد و فواید» در سال گذشته (1392) با شمارگان هزار نسخه در 448 صفحه به بهای 18 هزار تومان از سوی انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی روانه بازار کتاب شد. 

حجت‌الاسلام عبدالکریم بهجت‌پور از مدرسان حوزه علمیه قم و عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی است.

«تفسیر فریقین: تاریخ، مبانی، اصول، منابع»، «تحریف‌ناپذیری قرآن»، «تفسیر موضوعی قرآن کریم»، «همگام با وحی؛ تفسیر تنزیلی» و «درآمدی بر اصول تحول فرهنگی» [و مهارت های بیان تفسیر سوره های قرآن کریم ]از دیگر کتاب‌های منتشرشده بهجت‌پور است.

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

کاربران بیان میتوانند بدون نیاز به تأیید، نظرات خود را ارسال کنند.
اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی