همگام با وحی ؛ سایت تخصصی گروه علمی تفسیر تنزیلی موسسه تمهید

سایت تخصصی پیرامون مباحث تخصصی تفسیر تنزیلی و مهندسی فرهنگی

همگام با وحی ؛ سایت تخصصی گروه علمی تفسیر تنزیلی موسسه تمهید

سایت تخصصی پیرامون مباحث تخصصی تفسیر تنزیلی و مهندسی فرهنگی

رویکرد تفسیر تنزیلی:
* ارائه تصویری کلی از مهندسی عمیق و دقیق تحول قرآنی از دریچه ی آشنایی با روش حاکم در قرآن؛
* اشاره به توزیع عالمانه و هنرمندانه ی مفاهیم و ارزش های دینی در سراسر آیات قرآن؛
* پرده برداری از ترکیب حکیمانه محتوا و ساختار آیات و سور در جریان نزول تدریجی قرآن؛
* تبیین روشمند نزول کلام وحی در راستای تغییر فرهنگ جاهلی به فرهنگ الاهی؛
* بیان پیوستگی منطقی مفاهیم و معانی قرآنی؛
طبقه بندی موضوعی

شناسه سوره مزمل در ویراست جدید جلد اول

مفسران و علمای علوم قرآنی، برای این سوره، تنها نام «مزمّل» را ذکر کرده، و علت آن را وجود لفظ «اَلمُزَّمِّل» در آیه‎ی اول سوره دانسته‌اند. این سوره به گواهی تمام  روایات ترتیب نزول و دانشمندان علوم قرآن، مکی است؛ هرچند برخی در مکی بودن تمام سوره، تردید کرده‌اند،[1] اما محتوای آیات به‎خوبی نشان می‌دهد که این سوره در مکه نازل شده است.[2] سوره‎ی مزمل، در غالب روایت‎های ترتیب نزول، سومین سوره، و پس از سوره‎ی قلم و پیش از سوره‎ی مدثر قرار گرفته است. در روایت منسوب به امیرمؤمنان علی7، سوره‎ی مدثر بر سوره‎ی مزمل مقدم است؛ لکن به‎نظر می‌رسد که این تقدم، وجهی نداشته باشد؛ زیرا:

1. محتوای آیات 1تا 5 سوره‎ی مزمل از برنامه‎ی تربیتی ویژه‎ای جهت آمادگی پیامبر اکرم6 برای دریافت قرآن ازسوی خدا دلالت دارد، درصورتی‎که در سوره‎ی مدثر، از برخورد ولید بن‎مغیره با آن حضرت6 پس از شنیدن آیاتی از قرآن گزارش می‌شود. به عبارت روشن‎تر، دریافت وحی قرآنی و واکنش ولید، هنگام قرائت آن از جانب پیامبر اکرم6، در سوره‎ی مدثر روایت شده است.

2. هرچند واژه‎ی «تزمّل» و «تدثّر» هر دو به‎معنی پیچیده شدن در لباس، ملحفه یا گلیم است، اما برخی لغت‌دانان معتقدند که استعمال تدثّر در لباس رویین و رسمی است[3] و محتوای آیات در هر دو سوره نیز، به این نکته اشاره دارد؛ چنان‌که خدای حکیم، پیامبر اکرم6 را با واژه‎ی «مُزَّمِّل» به خروج از رخت‎خواب و بیداری شبانه، دعوت می‌کند، اما برای فرمان به قیام برای انذار و اعلام خطر به مردم از واژه‎ی «مُدَّثِّر» بهره می‌برد. بنابراین نیکوست که سوره‎ی مزمل که برنامه‎ی آماده‎سازی است، مقدم بر سوره‎ی مدثر باشد.

در روایت‎های یعقوبی و صاحب المبانی نیز، سوره‎ی ضحی پس از سوره‎ی قلم قرار دارد، که این نظر نیز درست نیست؛ زیرا در سبب نزول سوره‎ی ضحی ـ چنان‌که خواهد آمد ـ گفته‌اند: «چند روزی بر پیامبر اکرم6 وحی نازل نمی‌شد و آن حضرت با جبرئیل ملاقاتی نداشت، تا آن‌که مشرکان به آزار و تمسخر آن حضرت6 پرداختند و گفتند: پروردگار با او قهر کرده است ...» روشن است که این جریان باید پس از نزول‌های مستمر و با فاصله‎ی زمانی اندک صورت گرفته باشد و پی‎در پی ‌بودن نزول وحی، چنان روشن و گسترده بوده که انقطاع وحی، توجه مشرکان را به‎خود جلب کرده باشد، در‎حالی‎که سوره‎ی قلم دومین سوره‎ی نازل‎شده بر پیامبر اکرم6 است و هنوز نزول قرآن به‎عنوان امر شایع، بین عموم مردم و مشرکان، جریان نگرفته است.

از موضوعات مهم در این سوره، یک‎پارچگی نزول سوره است. برخی معتقدند که آیه‎ی بیستم سوره، پس از فاصله‎ی زمانی هشت ماهه[4] تا یک ساله[5] و حتی ـ به قولی ـ تا ده ساله[6] نازل شده است، گروهی دیگر آن را مدنی دانسته و شواهد صدقی همچون نام بردن از جهاد و زکات را شاهد مدنی بودن آیه دانسته‎اند؛ اما باید گفت استفاده از «سین» در «سیکون» که اشاره به پیش‎بینی صدور حکم جهاد در آینده دارد، هم‌چنین وجود شواهدی بر تشریع اصل زکات در مکه یا حمل زکات بر انفاق مستحبی، که در مکه وجود داشته، می‎تواند مؤیدی بر مکی بودن آیه باشد. به‎هر‎روی، این آیه جزء آیات استثنایی است که به دستور پیامبر اکرم6 به سوره ملحق شده است، و حکمت الحاق آن در ارتباطی نهفته است که با موضوع سوره، یعنی نماز شب و مقدار لازم در بیداری شبانه دارد.

سوره‎ی مزمل در ترتیب مصحف رسمی، در جزء بیست و نهم قرآن، ردیف هفتاد و سوم، پس از سوره‎ی جن و پیش از سوره‎ی مدثر واقع است و بیست آیه دارد.



[1] . مراغی، تفسیر المراغی، ج 29، ص 109 و ابن‎عاشور، التحریر و التنویر، ج 29، ص 235 تا 237.

[2] . طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 20، ص 60 و مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج 25، ص 161.

[3] . ابن‎منظور، لسان العرب، ج 4، ص 276؛ طریحی، مجمع البحرین، ج 3، ص 299.

[4] . ابن‎عاشور، التحریر و التنویر، ج 29، ص 236.

[5] . همان، ص 235؛ به نقل از حاکم از عایشه.

[6] . همان، ص 236؛ به نقل از طبری از سعید بن جبیر.

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

کاربران بیان میتوانند بدون نیاز به تأیید، نظرات خود را ارسال کنند.
اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی