همگام با وحی ؛ سایت تخصصی گروه علمی تفسیر تنزیلی موسسه تمهید

سایت تخصصی پیرامون مباحث تخصصی تفسیر تنزیلی و مهندسی فرهنگی

همگام با وحی ؛ سایت تخصصی گروه علمی تفسیر تنزیلی موسسه تمهید

سایت تخصصی پیرامون مباحث تخصصی تفسیر تنزیلی و مهندسی فرهنگی

رویکرد تفسیر تنزیلی:
* ارائه تصویری کلی از مهندسی عمیق و دقیق تحول قرآنی از دریچه ی آشنایی با روش حاکم در قرآن؛
* اشاره به توزیع عالمانه و هنرمندانه ی مفاهیم و ارزش های دینی در سراسر آیات قرآن؛
* پرده برداری از ترکیب حکیمانه محتوا و ساختار آیات و سور در جریان نزول تدریجی قرآن؛
* تبیین روشمند نزول کلام وحی در راستای تغییر فرهنگ جاهلی به فرهنگ الاهی؛
* بیان پیوستگی منطقی مفاهیم و معانی قرآنی؛
طبقه بندی موضوعی

در این مطلب قصد دارم شما عزیزان را با یکی از مباحث مهم در قرآن که خیلی به آن توجه نشده است، آشنا کنم و آن مقوله ی گامهای تحول در قرآن است. از آنجا که یکی از مطالب انحصاری تفسیر همگام با وحی این موضوع است و گامهای تحول قرآن فقط با نگاه تنزیلی به قرآن قابل پیگیری است، لذا توجه شما را به مطلب ذیل جلب می کنم.

این بحث را که در کتاب مهارت های بیان تفسیر در درس پنجم مطرح شده است، در چند مطلب آینده پیگیری می کنیم.


گام تحول


یکی از مباحثی که در توصیف سوره‎ها از اهمیت بالایی برخوردار است، گزارش گام تحول است. البته ارائه‎ی این بحث در مجالس تفسیری به ترتیب نزول مناسب‎تر است؛ چرا که در آن‎ها مخاطبان منتظر شنیدن بحث‎های مرتبط با مهندسی فرهنگی هستند؛ از آن‌جا که از ترکیب منظم گام‎های تحول، سلسله‎ای از گام‎های تحول‎آفرین به‎دست می‎آید، این مباحث راه‎گشای مدیران کشور در مهندسی فرهنگی کشور می‎باشد.


گام تحول، کلیدی‎ترین موضوعی است که مطالب پراکنده‎ی یک یا چند سوره را گرد هم جمع می‎آورد و یک گرانیگاه و مرکز ثقل برای نشان دادن سیر تحول مردم در قرآن می‎باشد. در این بحث، تناسب کل قرآن در نحوه‎ی فرهنگ‎سازی مفاهیم، توضیح داده می‎شود.


تأمل در آیه‎ی اول سوره‎ی ابراهیم روشن می‎کند که تغییر و تحول در فرهنگ جاهلی معاصر نزول و تبدیل آن به فرهنگ نورانی قرآنی، از راه توجه به سه مؤلفه شکل می‎گیرد. فرهنگ جاهلی که باید افول کند، فرهنگ اسلامی که باید تعالی یابد و تواناسازی مربی (به‎عنوان محور تعالی).


گام تحول، موضوع اصلی تغییر و تحول است و از کنار هم قرار دادن این گام‎ها، که کل فرایند تغییر و تحول را نشان می‎دهد، مهندسی تحول فرهنگی شکل می‎گیرد. تغییر و تحول، یک مرحله و یک گام نیست؛ بلکه سلسله گام‌هایی است که برای رسیدن به هدفِ ذکرشده، برداشته می‌شود. این موضوع را در تفسیر همگام با وحی، مورد توجه قرار داده‎ایم. به‎نظر می‎رسد در پرتو نگاه به نزول تدریجی قرآن و سیر نزول، می‎توان به مدل مهندسی فرهنگی در قرآن، دست یافت.
برای روشن شدن ابعاد و جوانب بحثِ گام تحول، توجه به مطالب ذیل، ضروری است.


 سه ویژگی سلبی گام تحول
برای کشف گام تحول، باید به نکاتی که به اصل تحول می‌پردازد، توجه کرد. این نکته‎ها، جنبه‎های سلبی‎یی است که باید در فرایند کشف گام تحول، مورد نظر قرار گیرند. جنس گام تحول، از جنس مواد اصلی تغییر و تحول مردم و جامعه است. در تحقق تغییر، عواملی چون پیام، مدیر تحول، مدیر اجرایی تحول، مخاطب تحول، و ویژگی‎های منحصر به‎فرد او، و نیز ویژگی‎های مشترک مخاطبان دخالت دارد. مراد از گام تحول در قرآن، پیامی است که جنبه‎ی مشترک مخاطبان قرآن را مورد توجه قرار می‎دهد. بنابراین، مدیر، مدیر اجرایی، ویژگی‎های مخاطب عرب معاصر نزول، و چالش‎های احتمالی که مانع پیشرفت برنامه تحولند، از دایره‎ی گام‎های تحول خارجند؛ لذا توجه به حداقل سه نکته‎ی سلبی، در تشخیص گام‎های تحول ضروری است:


1. رسول اکرم و آیات و سوره‎هایی که به ایشان به‎عنوان مجری تحول، توصیه، دل‎داری، تسلی‎ خاطر و ... می‎بخشد، جز مواردی که دستور به اجرای گامی از گام‎های تحول است، از بحث خارج است و در اصول تحول، داخل نیست؛ رسول اکرم مربی و مجری تحول است و تواناسازی او هرچند در فرایند ایجاد تحول دخالت دارد، اما در ماهیت تحول، داخل نیست. او مانند مهندس یا آرشیتکت است که وجود او و تقویت توانایی‎اش، از لوازم تغییر و تحول هست، اما خودِ تحول نیست. پس سوره‎ها و آیه‎های مرتبط با تواناسازی حضرت، باید از اصول تحول خارج شود.


2. گام تحول، اشاره به فرایندی فطری و قابل سرایت و جریان در عموم مردم و جوامع است؛ پس نباید با ویژگی‎های عربی، یکسان شمرده شود. بنابراین باید کمال دقت را به‎خرج داد تا گام‎های تحول، با اقتضائات جامعه‎ی عربی و معاصرانی که آیه‎ها و سوره‎ها به‎مناسبت آن‎ها فرو آمده است، در هم آمیخته نشود.


3. گام تحول با چالش‎ها نیز، این همانی ندارد؛ چالش‎ها نتیجه‎ی تعقیب گام‎های تحولند. پیامبر اکرم در تعقیب امر تحول‌آفرینی در مردم، با نزول سوره‎ها و آیه‎ها راهبری می‎شد. ابتدا مفهوم و یا مفاهیمی تحول‎ساز را دراختیار مردم می‌گذاشت؛ اما مردم دربرابر این مفاهیم تحول‎آفرین، واکنش یکسانی نداشتند؛ گاه با آن برخورد اثباتی، و در مواردی برخورد سلبی می‎کردند. برخورد‎های سلبی گاه توسط عموم، و درموارد فراوانی ازسوی چهره‎های مُوَجّه جامعه و بزرگان اقوام و صاحبان قدرت و ثروت اتفاق می‎افتاد. در این‎باره، سوره‎ها و آیه‎هایی فرود می‎آمد و پیامبر را برای گذر از این چالش‎ها، راهبر می‎شد. این چالش‎ها نیز گام تحول به‎شمار نمی‎آیند.

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

کاربران بیان میتوانند بدون نیاز به تأیید، نظرات خود را ارسال کنند.
اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی